Dünya Felsefe Günü: Suskunluğun İçinde
Bugün Dünya Felsefe Günü.
Birçok kişi felsefeye dair isimler, dönemler, düşünceler anıyor;
ben ise felsefeyi bir bilgi alanı olarak değil,
insana yüklediği kader üzerinden düşünüyorum.
İlginçtir, birkaç gündür Kant’ın adı sürekli karşıma çıkıyor.
Immanuel Kant’ı bilirim.
Özel olarak ilgilenmedim onunla ama durduğu yere ve önemine aşinayım.
Ama bence daha da ilginç olan kısmı: Ben Kant’ı ilk kez bir kitapta değil, dedemden duydum.
Ortaokuldaydım muhtemelen…
Dedem, Sokrates–Platon çizgisiyle Britanya ampirizmini (Locke → Hume) karşılaştırarak Kant’ın bilgi ve ahlak felsefesini benim anlayabileceğim bir tonda anlatmıştı.
Sokrates’in rasyonalitesi, Locke’un tabula rasası, Hume’un nedensellik eleştirisi…
Tümünü bir arada düşünerek, Kant’ın akılcılıkla deneyimciliği bir noktada buluşturduğunu anlatmıştı. Dedim ya, ortaokuldaydım ve dedem anlattığı için anlamıştım.
Dedemin spesifik ekolü, Sokratik Yöntemdi…
Köleye matematik problemi çözdüren o inanca yaslanarak dünyayı okuyordu.
Dedem yalnızca filozoflardan söz etmezdi tabi;
Okumaya meraklı bir asker emeklisiydi.
Mesela; tarihi, ders kitaplarında bir paragrafla geçen uygarlıkları,
saatlerce, kaynaklarıyla birlikte anlatırdı.
İlkokuldayken Fuzûlî’nin ve Yahya Kemal’in hala ezberimde olan beyitlerini okuduğunu hatırlıyorum. İlkokuldaydım.
Babam da farklı sayılmaz:
Bizde, bilgi önemliydi. Gelenekti…
Kitaplar da, müzik de kutsaldı!
Tárrega, Albéniz, Hacı Arif, Bach, Selâhattin Pınar…
Nietzsche, Nef’î’, Nastasya Filippovna, Nautilus’un kaptanı Nemo, Albert Schweitzer…
Bunları süzdüğümde, ben kendimde ne görüyorum, emin değilim.
Ama “bilgi güçtür” sözüne muhalif olduğumu,
kitapların bana ayak bağı olduğunu ya da beni pratik hayatta yavaşlattığını,
reel “hayatı” algılamak ile ilgili yoğun “eksikliklerim” olduğunu düşünüyorum.
Bilgi, güçlülerin dünyasında bir güç olabilir;
ama benim gibi sıradan insanların dünyasında
bir sessizliğe dönüşüyor olmalı diye düşünüyorum.
Get Barış Güleç’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Felsefe bende bir iddia olarak vücut bulmuyor;
ne gerçekliğin kaba saba hâlini örtmeye yarayan cilâ,
ne de “düşünen insan” görüntüsü yaratma arzusu…
Benim için felsefe,
dünyanın sert strüktürünü çözmeye çalışan bir zihnin,
gürültüyü taşıyabilmek için kurduğu iç denge sabitesidir.
Bu iç mimarinin temel malzemesi sessizliktir.
Pasif bir suskunluk değil;
insanla dünya arasındaki mesafeyi dikkatle tartan,
neye bakılacağını, neyin dışarıda bırakılacağını seçen bir sessizlik.
Bilmediklerini bilme cesareti,
bildiklerini her yerde söylememe terbiyesi,
ve suskunluğun içinde düşünmeye devam etme ısrarı.
Çocukken duyduklarımın hayatta bana reel bir “güç” kazandırmadığını görüyorum;
ama kendime dair bir ağırlık merkezi verdiğini de inkâr etmiyorum.
Bu dünyada gerçekten neyi anlayabildim (veya anlayabilirim)?
Az bir şeyin pek az bir kısmını…
