Bir Metafor Olarak Yol
Bir yerden bir yere yolculuk etmek terk edilen ve ulaşılan yerlerle veya buralara varmakla mı ilgilidir yoksa yolculuk ederkenki deneyimlerimiz ve bu deneyimler sayesinde edindiğimiz bilgiler, bakış açıları, anlamlar ve değerlerle mi? Bu soru, neredeyse tüm kadim öğretilerde, felsefede, insanlığa mal olmuş çoğu büyük ustanın kelimelerinde ve Alberto Manguel’in de bu konuya değindiği “Gezgin, Kule ve Kitapkurdu” eserinde aynı düşünsellik, deneyim ve kültürden nasibini almışlıkla cevaplanır: Önemli olan yolculuktur. “Dante’nin çağdaşlarına göre yolculuk tam da yaşamak denilen temel edinimi yansıtırdı; tehlikeli, çoğu zaman acımasız, ölümcül cazibelerle dolu, süresi belirsizdi.” der Manguel, söz konusu eserinde. Yaşam ve yol arasında kurulan bu meşhur metafor çağımızda yolculuğun anlamı ve değerinin ne denli değiştiğini anlamamızda en önemli rehberlerdendir.
“Keşfetmekten kaçınamayız.
Bütün keşiflerimizin sonu,
Başladığımız yere varmak olacak.
Ve işte o zaman ilk kez tanımış olacağız o yeri.”
-T.S. Elliot, Dört Kuartet, Little Gidding, V.
Aynı eserinde Manguel, İbnü’l Arabi’nin yaşamakla yolculuğu eş tuttuğunu ve durmanın anlamının farkında olduğunu söyler, yani Arabi’ye göre hareket etmek, yol almak, dolayısıyla değişmek varoluşun temel yapı taşıdır. Değişim olmadan oluş diye bir kavramdan söz edemeyiz, hareketsizlik her şeyi varolmamaya, Hiçliğe götürür. Ancak değişim yapısı itibariyle tekrar eden bir kavramdır ve belli kalıplar çerçevesinde başladığı yere geri dönme eğilimindedir, evrenin her yerinde tekrar eden bu devinimi görebiliriz: doğa, nesillerin devamı, devletler ve savaşlar, bilim, sanat… Ve belki de geçirdiğimiz ve geçireceğimiz birçok fazdan birisi de endüstri devriminden günümüze kadar uzanan teknolojik ilerlemelerle hem bilgilerimizi hem konforumuzu genişlettiğimiz, benim “modern/postmodern faz” olarak adlandırdığım, kısaca yaşadığımız çağ. İnsanoğlu birçok alanda ilerledi ve teknoloji sayesinde hem doğayı hem de yeni insan yapımı gereçleri kendi hizmetine soktu. Sağlığını korumak istedi, tıp gelişti; tehlikelerden korunmak istedi, güvenlik sistemleri ve yasalar gelişti; bilgileri daha kolay paylaşmak ve almak istedi, iletişim teknolojileri gelişti. Bu gelişimler bize şüphesiz çok fayda sağladı fakat yolculuğa, kendi yaşamımıza olan bakışımızı da etkiledi. Başta bahsettiğim gibi terk edilen bir noktadan diğerine bir sıçrayış gibi anlaşılmaya başlandı edindiğimiz bu konforlu hareket. Her ne kadar hayatlarımızın kopmaz birer parçası olmuş ve gerçekten günlük hayatta birer mihenk taşı haline gelmiş teknolojik gelişmelerden vazgeçmeyecek ve her zaman yolculuğumda onlara yer verecek olsam da, yine başta bahsettiğim kadim öğretilere, felsefi yaklaşımlara, büyük ustalara ve dolayısıyla Alberto Manguel’e son derece hak veriyorum. Bu konfor istenci insanlığı kendinden ve ego tarafından arzulanan yalnızlığından uzaklaştırıyor. Her şey kanıtlanmış ve sadece bir noktada olsun istiyoruz ki biz güvende olalım, hata yapmayalım. Peki bu durum bilimselliğimizin temel özelliklerinden kuralların değişebilirliğiyle çelişmiyor mu? Yolculuğa odaklansak ve karşımıza çıkan tehlikelere d e n e y i m gözüyle baksak, konfor alanımızdan çıkıp kendi değerlerimizi yaratsak insanlık için çok daha fazla gelişme kaydetmiş olmaz mıyız? El fenerimizin işaret ettiği yerden gözlerimizi ayırıp güneşin aydınlattığı ormanı görmeye ve anlamlandırmaya odaklansak kendi içimizdeki potansiyel yolları ve patikaları çok daha özgüvenli bir biçimde geçmez miyiz?
Get İbrahim Çağan’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Alberto Manguel’in işaret ettiği gibi, Robert Louis Stevenson şöyle demişti, “Kendi namıma ben herhangi bir yere gitmek için değil sadece gitmek için seyahat ederim. Seyahat için seyahate çıkarım. Asıl mesele hareket etmek.” Şimdi ise insanlar olarak olduğumuz yerde zaman sanki akmıyormuşcasına “titrek bir ekrandan” yolculuk etmenin simülakrını izlemeyi seçiyoruz. Kitaplar ise bunu bize fiziksel gerçeklikleriyle sundukları için hayal etmemizi tetiklerler, böylece içsel yolculuğumuza gerçek ve sağlam bir katkı sağlarlar.
-İ
